آشنایی با خودرو
26 تیر · · خواندن 5 دقیقه اجزای داخلی موتور بهصورت جزئی
هدف
در پایان این درس، با مهمترین قطعات داخلی موتور، نحوه همکاری آنها با یکدیگر و علائم خرابیهای رایج آشنا خواهید شد.
آشنایی با خودرو
اجزای داخلی موتور بهصورت جزئی
هدف
در پایان این درس، با مهمترین قطعات داخلی موتور، نحوه همکاری آنها با یکدیگر و علائم خرابیهای رایج آشنا خواهید شد.
۱. بلوک سیلندر (Cylinder Block)
بلوک سیلندر بدنه اصلی موتور است. سیلندرهایی که پیستونها در آنها حرکت میکنند داخل بلوک قرار دارند و همچنین مجراهایی برای عبور روغن موتور و مایع خنککننده در آن تعبیه شده است.
وظایف
- نگهداری و پشتیبانی از قطعات موتور
- محل قرارگیری سیلندرها
- گردش روغن موتور و مایع خنککننده
مشکلات رایج
- ترک خوردگی در اثر داغ شدن بیش از حد موتور
- ساییدگی دیواره سیلندر
- نشت روغن یا مایع خنککننده
۲. پیستونها (Pistons)
پیستونها داخل سیلندر به سمت بالا و پایین حرکت میکنند و نیروی حاصل از احتراق را به حرکت مکانیکی تبدیل میکنند.
وظایف
- فشرده کردن مخلوط هوا و سوخت
- انتقال نیروی احتراق به شاتون
مشکلات رایج
- ترک خوردن پیستون
- سوختگی پیستون
- ساییدگی دامنه (بدنه) پیستون
علائم
- صدای تقتق یا کوبش موتور
- کاهش قدرت موتور
- مصرف زیاد روغن
- خروج دود آبی از اگزوز
۳. رینگهای پیستون (Piston Rings)
هر پیستون معمولاً دارای سه رینگ است:
- رینگ تراکم اول (Top Compression Ring)
- رینگ تراکم دوم (Second Compression Ring)
- رینگ کنترل روغن (Oil Control Ring)
وظایف
- آببندی فشار احتراق
- کنترل میزان روغن روی دیواره سیلندر
- انتقال گرما از پیستون به دیواره سیلندر
علائم فرسودگی رینگها
- دود آبی از اگزوز
- کاهش کمپرس موتور
- افزایش مصرف روغن
- افت توان موتور
۴. شاتون (Connecting Rod)
شاتون رابط بین پیستون و میللنگ است.
وظیفه
تبدیل حرکت رفت و برگشتی پیستون به حرکت چرخشی میللنگ.
خرابیهای رایج
- خم شدن شاتون
- خرابی یاتاقان شاتون
- کوبش شاتون (Rod Knock)
علائم
- صدای کوبش شدید موتور
- لرزش موتور
- در صورت بیتوجهی، آسیب شدید به موتور
۵. میللنگ (Crankshaft)
میللنگ حرکت رفت و برگشتی پیستونها را به حرکت چرخشی تبدیل میکند و در نهایت این نیرو به چرخها منتقل میشود.
توسط چه قطعاتی نگهداری میشود؟
- یاتاقانهای اصلی (Main Bearings)
- یاتاقانهای شاتون (Connecting Rod Bearings)
مشکلات رایج
- فرسودگی یاتاقانها
- ترک خوردگی میللنگ
- آسیب ناشی از کمبود روغن
علائم
- صدای کوبش عمیق موتور
- افت فشار روغن
- قفل شدن موتور (در موارد شدید)
۶. میلسوپاپ (Camshaft)
میلسوپاپ وظیفه باز و بسته کردن سوپاپها را در زمان مناسب بر عهده دارد.
انواع
- SOHC (تک میلسوپاپ بالای سرسیلندر)
- DOHC (دو میلسوپاپ بالای سرسیلندر)
مشکلات رایج
- ساییدگی بادامکها
- خرابی یاتاقانها
- بههم خوردن تایمینگ موتور
۷. سوپاپها (Valves)
هر سیلندر معمولاً دارای موارد زیر است:
- سوپاپ ورودی (Intake Valve)
- سوپاپ خروجی (Exhaust Valve)
سوپاپ ورودی
اجازه ورود مخلوط هوا و سوخت به سیلندر را میدهد.
سوپاپ خروجی
گازهای حاصل از احتراق را از سیلندر خارج میکند.
مشکلات رایج
- سوپاپ سوخته
- سوپاپ خم شده
- تجمع رسوبات کربنی
علائم
- کارکرد نامنظم موتور در دور آرام (Rough Idle)
- احتراق ناقص (Misfire)
- کاهش کمپرس
۸. تسمه تایم یا زنجیر تایم (Timing Belt / Timing Chain)
سیستم تایمینگ، حرکت میللنگ و میلسوپاپ را با هم هماهنگ میکند تا سوپاپها دقیقاً در زمان مناسب باز و بسته شوند.
تسمه تایم
- از لاستیک تقویتشده ساخته میشود.
- صدای کمتری تولید میکند.
- باید طبق برنامه تعویض شود.
زنجیر تایم
- فلزی است.
- دوام بیشتری دارد.
- با گذشت زمان ممکن است کشیده یا فرسوده شود.
اگر تایمینگ به هم بخورد
- کاهش عملکرد موتور
- روشن نشدن موتور
- خم شدن سوپاپها (در بسیاری از موتورهای تداخلی یا Interference Engine)
۹. سرسیلندر (Cylinder Head)
سرسیلندر روی بلوک موتور قرار میگیرد.
قطعات موجود در سرسیلندر
- سوپاپها
- میلسوپاپ(ها)
- شمعها (در موتورهای بنزینی)
- انژکتورها (در برخی طراحیها)
مشکلات رایج
- تاب برداشتن در اثر داغ شدن بیش از حد
- ترک خوردگی
- نشتی واشر سرسیلندر
۱۰. واشر سرسیلندر (Head Gasket)
واشر سرسیلندر محل اتصال بلوک موتور و سرسیلندر را آببندی میکند.
از چه چیزهایی جلوگیری میکند؟
- نشت روغن
- نشت مایع خنککننده
- نشت فشار کمپرس
علائم سوختن واشر سرسیلندر
- دود سفید از اگزوز
- داغ شدن بیش از حد موتور
- شیریرنگ شدن روغن موتور
- کم شدن آب رادیاتور بدون وجود نشتی ظاهری
- ایجاد حباب در رادیاتور یا منبع انبساط
نحوه همکاری قطعات موتور
- هوا و سوخت از طریق سوپاپ ورودی وارد سیلندر میشوند.
- پیستون به سمت بالا حرکت کرده و مخلوط را فشرده میکند.
- شمع مخلوط را مشتعل میکند.
- گازهای حاصل از احتراق، پیستون را به پایین میرانند.
- شاتون نیرو را به میللنگ منتقل میکند.
- میللنگ میچرخد و توان مکانیکی تولید میکند.
- میلسوپاپ زمان باز و بسته شدن سوپاپها را کنترل میکند.
- گازهای سوخته از طریق سوپاپ خروجی خارج میشوند.
مثال واقعی از عیبیابی
شکایت مشتری:
«خودرو روغن زیادی مصرف میکند و از اگزوز دود آبی خارج میشود.»
دلایل احتمالی
- فرسودگی رینگهای پیستون
- خرابی کاسهنمد ساق سوپاپ
- آسیبدیدگی پیستون
- نشتی روغن از توربوشارژر (در خودروهای مجهز به توربو)
مراحل عیبیابی
- سطح روغن موتور را بررسی کنید.
- رنگ دود اگزوز را مشاهده کنید.
- تست کمپرس موتور انجام دهید.
- اگر کمپرس پایین بود، تست نشتی سیلندر (Leak-Down Test) انجام دهید.
- شمعها را از نظر وجود روغن بررسی کنید.
اشتباهات رایج افراد مبتدی
- تصور اینکه هر صدای کوبشی مربوط به میللنگ است.
- استفاده مجدد از پیچهای قدیمی سرسیلندر، در حالی که کارخانه تعویض پیچهای Torque-to-Yield را توصیه کرده است.
- تنظیم نادرست تایمینگ پس از تعویض تسمه یا زنجیر تایم.
- نادیده گرفتن داغ شدن موتور که میتواند در مدت کوتاهی خسارت سنگینی ایجاد کند.
سوالات مصاحبه شغلی
سوال ۱:
وظیفه رینگهای پیستون چیست؟
پاسخ:
آببندی فشار احتراق، کنترل روغن موتور و انتقال گرما از پیستون به دیواره سیلندر.
سوال ۲:
میللنگ چه کاری انجام میدهد؟
پاسخ:
حرکت رفت و برگشتی پیستون را به حرکت چرخشی تبدیل میکند.
سوال ۳:
اگر تسمه تایم در یک موتور تداخلی (Interference Engine) پاره شود چه اتفاقی میافتد؟
پاسخ:
پیستونها با سوپاپها برخورد میکنند و ممکن است سوپاپها خم یا شکسته شوند و آسیب جدی به موتور وارد شود.
سوال ۴:
علائم رایج سوختن واشر سرسیلندر چیست؟
پاسخ:
- داغ شدن بیش از حد موتور
- دود سفید از اگزوز
- کاهش مایع خنککننده
- شیری شدن روغن موتور
- کاهش کمپرس
تمرین عملی
کاپوت خودرو را باز کنید و موارد زیر را پیدا کنید:
- سرسیلندر
- محل شمعها یا کوئلهای احتراق
- درپوش روغن موتور
- قاب تسمه تایم یا زنجیر تایم
- منیفولد هوا
- منیفولد دود
اگر امکان دارد، محل این قطعات را با نقشه موتور یا دفترچه تعمیرات خودرو مقایسه کنید تا جایگاه هر کدام را بهتر درک کنید.
واژگان کلیدی
| اصطلاح | معنی |
|---|---|
| بلوک سیلندر | بدنه اصلی موتور |
| پیستون | مخلوط هوا و سوخت را فشرده کرده و نیروی احتراق را دریافت میکند |
| رینگ پیستون | آببندی کمپرس و کنترل روغن |
| شاتون | اتصال پیستون به میللنگ |
| میللنگ | تبدیل حرکت خطی به حرکت چرخشی |
| میلسوپاپ | باز و بسته کردن سوپاپها |
| سوپاپ | کنترل ورود هوا و خروج دود |
| واشر سرسیلندر | آببندی بین سرسیلندر و بلوک موتور |
| تسمه یا زنجیر تایم | هماهنگسازی میللنگ و میلسوپاپ |
خلاصه
تمام قطعات داخلی موتور با دقت بسیار بالا و در هماهنگی کامل با یکدیگر کار میکنند. خرابی هر یک از این قطعات، مانند فرسودگی رینگهای پیستون، آسیب دیدن واشر سرسیلندر یا بههم خوردن تایمینگ، میتواند عملکرد کل موتور را مختل کند. شناخت وظایف هر قطعه و علائم خرابی آنها، پایه و اساس عیبیابی صحیح و تعمیر حرفهای موتور خودرو است.
درس بعدی: درس ۳ — سیستم سوخترسانی: پمپ بنزین، فیلتر سوخت، انژکتورها و فشار سوخت؛ در این درس یاد خواهید گرفت سوخت چگونه به موتور میرسد و چگونه مشکلات رایج سیستم سوخت را عیبیابی کنید.